Tavaf Tesbihi Nedir, Nasıl Kullanılır?
Tuğra Hac ve Umre ·
Tavaf tesbihi, Kâbe'nin etrafında yapılan tavafta kaçıncı şavtta olduğunuzu takip etmeye yarayan küçük bir sayma aracıdır. Tavaf yedi şavttan oluşur; kalabalıkta ve dua ederken sayıyı karıştırmak kolaydır. Her şavtın sonunda bir tane geçirerek sayıyı elinizde tutarsınız. Dinî bir zorunluluk değil, pratik bir yardımcıdır.
Aşağıda tavaf tesbihinin ne işe yaradığını, nasıl kullanıldığını, sayıyı karıştırırsanız Diyanet'e göre ne yapmanız gerektiğini ve seçerken nelere bakabileceğinizi anlattık.
Tavaf tesbihi ne işe yarar?
Din İşleri Yüksek Kurulu'nun Hac ve Umre ile İlgili Fetvalar kitabına göre tavaf, Hacerülesved hizasından başlayıp Kâbe sola alınarak Kâbe'nin etrafında yedi kez dönmektir; her dönüşe şavt denir. Tavaf sırasında hem yürür, hem dua eder, hem de çevrenizdeki kalabalığa dikkat edersiniz. Bu yoğunlukta "dördüncü müydü, beşinci mi?" tereddüdüne düşmek çok yaşanan bir durumdur.
Tavaf tesbihi bu noktada işinizi kolaylaştırır:
- Sayıyı aklınızda tutma yükünü azaltır, dikkatinizi duaya verebilirsiniz.
- Elinizdeki tanelere dokunarak kaç şavt tamamladığınızı bir bakışta görürsünüz.
- Sa'y sırasında Safâ ile Merve arasındaki gidiş gelişleri saymak için de kullanılabilir.
Diyanet kaynaklarında tavafta şavt saymak için tesbih ya da sayaç kullanımına dair özel bir açıklama yer almıyor. Genel olarak zikirde, sayı çok olduğunda veya karıştığında tesbih ya da dijital tesbih kullanmanın sakıncası olmadığını belirten bir müftülük yazısı bulunuyor. Bu yüzden tavaf tesbihini dinî bir gereklilik olarak değil, sayma kolaylığı sağlayan bir araç olarak düşünmek doğru olur.
Tavaf tesbihi nasıl kullanılır?
- Tavafa başlamadan önce tesbihi sıfırlayın. Tüm taneleri bir tarafa toplayın ya da sayaçlı modelde göstergeyi sıfıra getirin.
- Hacerülesved hizasından başlayın. Tavaf bu hizadan başlar ve her şavt yine bu hizada biter.
- Her şavtın sonunda bir tane geçirin. Hacerülesved hizasına geri geldiğinizde bir taneyi diğer tarafa kaydırın veya sayaca bir kez basın.
- Yedi tane geçtiğinde tavaf tamamlanmış olur. Ardından tavaf namazına geçersiniz.
- Sa'yde de aynı yöntemi kullanabilirsiniz. Diyanet İlmihali'ne göre Safâ'dan Merve'ye gidiş bir, Merve'den Safâ'ya dönüş bir şavt sayılır; her tepeye varışta bir tane geçirirsiniz. Sa'y Merve'de, yedinci şavtla biter.
Tavafın tüm adımlarını, ıztıbâ ve remel gibi ayrıntıları tavaf nasıl yapılır yazımızda adım adım anlattık.
Tavaf tesbihi nasıl çekilir?
"Çekmek" burada zikir tesbihinde olduğu gibi her tanede bir zikir söylemek anlamında değil, her şavtta bir tane ilerletmek anlamındadır. Tavaf sırasında okuyacağınız dualarla tesbihin bir ilgisi yoktur. Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre tavafta Kur'an'daki veya Hz. Peygamber'den rivayet edilen duaları okumak daha uygun olsa da belirli duaları aynen okumak zorunlu değildir; bildiğiniz duaları veya anlamlarını okuyabilirsiniz.
Şavt sayısını karıştırırsanız ne yapmalısınız?
Tesbih kullansanız da bazen sayıdan emin olamayabilirsiniz. Din İşleri Yüksek Kurulu'nun 13.03.2024 tarihli 46 numaralı kararı ve Hac ve Umre ile İlgili Fetvalar kitabı (S.99) bu durumu şöyle açıklar:
| Durum | Yapılacak iş |
|---|---|
| Tavaf veya sa'y sırasında iki sayı arasında kararsız kalmak (ör. altı mı, yedi mi?) | Az olan sayı esas alınır ve tamamlanır |
| Tereddüt hac veya umre tavafında yaşanmışsa | Hanefî mezhebine göre bu tavafın yeniden yapılması gerekir |
| Sık sık şüpheye düşen kişi | Emin olduğu en az sayıyı esas alır |
| Tavaf veya sa'y bittikten sonra doğan şüphe | İtibar edilmez |
Kendi durumunuz için ayrıntılı bilgiye ihtiyacınız olursa kafilenizdeki din görevlisine danışın.
Tavaf tesbihi seçerken nelere bakılır?
Tavaf tesbihleri farklı yapılarda üretilir; tane sayısı ve biçimi modele göre değişir. Seçerken şunlara bakabilirsiniz:
- Taşıma kolaylığı: Bileğe, parmağa veya ihram kemerine takılabilen modeller kalabalıkta düşme riskini azaltır.
- Hissedilebilir taneler: Bakmadan, dokunarak sayabileceğiniz iri ve ayrık taneler işinizi kolaylaştırır.
- Sıfırlama kolaylığı: Her tavaftan önce kolayca başa alınabilmesi önemlidir.
- Sayaçlı alternatif: Tane yerine düğmeyle sayan yüzük zikirmatikler de aynı işi görür. Kullanımını zikirmatik nasıl kullanılır yazımızda anlattık.
Ürünün tane sayısı ve ölçüsü için ürün sayfasındaki bilgiye bakın.
Hazırlığınız için
- Tesbih çeşitleri
- Yüzük ve dijital zikirmatik modelleri
- Tesbihi yola çıkmadan evde birkaç kez deneyin; sıfırlamayı ve tane geçirmeyi el alışkanlığı hâline getirin.
Sık Sorulan Sorular
Tavaf tesbihi kullanmak zorunlu mu?
Hayır. Tavaf tesbihi yalnızca şavt sayısını takip etmeyi kolaylaştıran bir araçtır. Parmakla veya akılda tutarak da sayabilirsiniz.
Tavaf tesbihinde kaç tane olur?
Modele göre değişir. Tavaf yedi şavt olduğu için sayıyı yediye kadar takip edebilmeniz yeterlidir; ürünün yapısını ürün sayfasından kontrol edin.
Sayıyı karıştırırsam tavafı baştan mı yapmalıyım?
Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre tavaf sırasında iki sayı arasında kalan kişi az olan sayıyı esas alıp tamamlar. Hanefî mezhebine göre bu tereddüt hac veya umre tavafında olmuşsa tavaf yeniden yapılır. Tavaf bittikten sonraki şüpheye itibar edilmez.
Tavaf tesbihi sa'yde kullanılır mı?
Evet, Safâ ile Merve arasındaki gidiş gelişleri saymak için de aynı şekilde kullanılabilir.
Kaynaklar
- Tavaf veya sa'y yaparken kaç şavt yaptığını unutan kimsenin ne yapması gerekir? (Karar No 46) — Din İşleri Yüksek Kurulu (erişim: 10.10.2026)
- Hac ve Umre ile İlgili Fetvalar (2025), S.75, S.78, S.99 — Din İşleri Yüksek Kurulu (erişim: 10.10.2026)
- İlmihal I, Sa'y (s. 533–535) — Diyanet İşleri Başkanlığı (erişim: 10.10.2026)
- Tesbih Çekmenin Hükmü — Bayburt İl Müftülüğü (erişim: 10.10.2026)