Arafat Vakfesi Nedir? Zamanı ve Arafat'ta Yapılacaklar
Tuğra Hac ve Umre ·
Arafat vakfesi nedir diye soranlara Diyanet İlmihali'nin cevabı şudur: Zilhicce'nin 9'u olan arefe günü, öğle vaktinin girişinden (zeval) bayram sabahı fecre kadar Arafat sınırları içinde bulunmaktır. Hanefî mezhebine göre haccın iki rüknünden biridir. Bu süre içinde Arafat'ta bir an bulunan vakfeyi yapmış olur; vakfeyi kaçıran o yıl hacca yetişememiş sayılır.
Bu yazıda vakfenin hükmünü, vaktini, nerede yapılacağını, Arafat'ta günün nasıl geçirileceğini ve ardından gelen Müzdelife vakfesini anlatıyoruz. Haccın bütün sırasını görmek isterseniz hac nasıl yapılır rehberimize bakabilirsiniz.
Arafat vakfesinin hükmü nedir?
Diyanet İlmihali'ne göre Hanefî mezhebinde haccın farzları üçtür: ihram (şart), Arafat vakfesi ve ziyaret tavafı (rükün). Arafat vakfesinin önemi, İlmihal'in Tirmizî ve Ebû Dâvûd'a dayanarak aktardığı "Hac, Arafat'tan ibarettir" hadisinde özetlenir.
Rükün olmasının pratik anlamı şudur: İlmihal'e göre vakfe vaktini kaçıran kişi o yıl hacca yetişememiş olur ve haccını daha sonra kaza eder. Bu yüzden arefe günü programınızı kafilenizin planına göre önceden öğrenin.
Arafat vakfesi ne zaman yapılır?
| Konu | Diyanet İlmihali'ne göre |
|---|---|
| Başlangıç | 9 Zilhicce (arefe günü) zeval vakti |
| Bitiş | Bayramın 1. günü fecr-i sâdık (sabahın ağarması) |
| Gereken süre | Bu aralıkta Arafat'ta bir an bulunmak, hatta oradan geçmek |
| Mezhep farkı | Hanbelîlere göre vakit arefe günü fecirle başlar |
İlmihal'e göre vakfenin geçerli olması için niyet, akıl ve bilgi şart değildir. Uyuyan, baygın ya da abdestsiz olan kişi de o vakitte Arafat'ta bulunuyorsa vakfeyi yapmış olur.
Güneş batmadan ayrılmamak: Hanefîlere göre gündüz Arafat'ta bulunan kişinin mazeretsiz olarak güneş batmadan ayrılmaması vaciptir. Ayrılır ve güneş batmadan geri dönmezse dem (kurban cezası) gerekir. Şâfiîlere göre bu durumda ceza yoktur; Mâlikîlere göre ise gecenin bir bölümünde Arafat'ta bulunmak vakfenin sıhhat şartıdır.
Diyanet'in Hac Yolcusu Rehberi'ne göre günümüzde izdiham nedeniyle hacılar terviye günü (8 Zilhicce) doğrudan Arafat'a çıkıp geceyi orada geçirmektedir. Bu uygulamada çadırlarda erkekler önde, kadınlar arkada yer alır ve araları perdeyle ayrılır.
Arafat'ın neresinde vakfe yapılır? Cebelirahme'ye çıkmak gerekir mi?
İlmihal'e göre Urene vadisi dışında Arafat'ın her yerinde vakfe yapılabilir. Nemire Mescidi'nin kıble tarafındaki bir kısmı vakfe yerinin dışında kalır. Kafile çadırları Arafat sınırları içindedir; vakfe için çadır bölgenizden ayrılmanız gerekmez.
Arafat'ta halk arasında "Arafat dağı" diye bilinen tepenin adı Cebelirahme'dir. Bu konuda iki bilgiyi birlikte bilmek gerekir:
- Diyanet İlmihali, vakfenin sünnetleri arasında vakfeyi mümkün olduğu kadar Cebelirahme'nin yakınında yapmayı sayar.
- TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Hz. Peygamber vakfeyi tepenin eteğinde yapmıştır; bu yüzden arefe günü tepeye tırmanmak için özel gayret gerektiren bir sebep yoktur. Ansiklopedi bazı âlimlerin tırmanmayı bid'at saydığını da belirtir ve Arafat vadisinin tamamının vakfe yeri olduğunu hatırlatır.
Kısacası tepeye çıkmak vakfenin bir parçası değildir; imkân varsa Cebelirahme'ye yakın olmak sünnet sayılır, ama sıcakta ve kalabalıkta kafilenizden ayrılmadan çadır bölgenizde vakfe yapmanız yeterlidir.
Arafat'ta neler yapılır?
Diyanet İlmihali Arafat'taki günü şöyle anlatır:
- Zevalden önce Arafat'ta bulunmak ve mümkünse vakfe için gusletmek.
- Öğle ve ikindi namazlarını birlikte kılmak (cem-i takdîm): İkindi namazı öğle vaktinde, öğleyle birlikte kılınır.
- Abdestli ve kıbleye dönük olmak. Ayakta durmak oturmaktan faziletlidir.
- Oruç tutmamak: Hacının arefe günü oruçlu olmaması vakfenin sünnetleri arasında sayılır.
- Gün boyu telbiye, zikir, tesbih, dua ve istiğfar: Kişi kendisi, anne babası, çocukları ve bütün Müslümanlar için dua eder.
Hac Yolcusu Rehberi, "Duaların en faziletlisi arefe günü yapılan duadır" hadisini aktarır. Duaları ezberden okumanız gerekmez; önceden yazdığınız bir liste ya da cep boy bir dua kitabı, uzun saatleri değerlendirmenize yardımcı olur.
Öğle ve ikindi nasıl kılınır?
İlmihal'in aktardığına göre Ebû Hanîfe, cem-i takdîm için namazın Nemire Mescidi'nde imamla kılınmasını şart koşar. Diğer üç mezhep ile İmam Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed'e göre ise çadırlarda ve tek başına da cem-i takdîm sünnettir.
Hac Yolcusu Rehberi'ndeki Diyanet uygulamasında çadırda öğlenin ilk sünneti, ardından kametle öğlenin farzı ve yine kametle ikindinin farzı kılınır. Sonra irşat çadırından yapılan yayınla hacılar topluca ayakta, kıbleye dönerek vakfe duasına katılır.
Kadınlar ve âdetli olanlar vakfe yapabilir mi?
Evet. Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre Arafat ve Müzdelife vakfesi, şeytan taşlama ve ihramdan çıkmak için hadesten temizlik şartı yoktur. Âdetli olarak Arafat'a çıkan kadın vakfelerini yapar, taşlarını atar ve saçının ucundan keserek ihramdan çıkabilir. Diyanet kaynaklarına göre âdetli kadın Kâbe'yi tavaf edemez; tavaf dışındaki bütün görevlerde diğer hacılarla aynı hükme tabidir.
Diyanet kaynaklarına göre kadınlar telbiye ve duada seslerini fazla yükseltmez.
Arafat'tan sonra: Müzdelife vakfesi
Hac Yolcusu Rehberi'ne göre arefe günü güneş batınca akşam namazı Arafat'ta kılınmadan Müzdelife'ye hareket edilir. Akşam ve yatsı namazları Müzdelife'de, yatsı vaktinde birlikte (cem-i tehir) kılınır.
- Hükmü: Diyanet İlmihali'ne göre Müzdelife vakfesi haccın vaciplerindendir.
- Vakti: Hanefî mezhebine göre bayramın ilk günü fecir ile güneşin doğuşu arasıdır.
- Yeri: Müzdelife, Harem bölgesi içindedir.
- Taşlar: Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre bayramın ilk günü Akabe Cemresi'ne atılacak yedi taşı Müzdelife'den toplamak müstehaptır.
Ertesi gün Mina'da başlayan taşlamanın günlerini ve taş sayılarını şeytan taşlama nedir, nasıl yapılır yazımızda ayrıntılı anlattık.
Hazırlığınız için
- Cep boy hac ve umre dua kitapları: Arafat'ta uzun saatler boyunca yanınızda taşımak için.
- İhram takımı çeşitleri: Terviye günü hac için yeniden ihrama girerken temiz bir yedek takım işinizi kolaylaştırır.
Sık Sorulan Sorular
Arafat'ta ne kadar kalmak gerekir?
Diyanet İlmihali'ne göre arefe günü zevalden bayram sabahı fecre kadar Arafat'ta bir an bulunmak vakfe için yeterlidir. Ancak gündüz orada bulunanın güneş batmadan ayrılmaması Hanefîlere göre vaciptir.
Arafat vakfesi kaçırılırsa ne olur?
Arafat vakfesi haccın rüknüdür. Vaktini kaçıran o yıl hacca yetişememiş olur ve haccını sonra kaza eder.
Cebelirahme'ye çıkmak gerekli mi?
Hayır. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre tepeye tırmanmayı gerektiren bir sebep yoktur; Arafat'ın tamamı vakfe yeridir. Diyanet İlmihali yalnız vakfeyi imkân ölçüsünde Cebelirahme'nin yakınında yapmayı sünnet sayar.
Abdestsiz veya uyurken vakfe geçerli olur mu?
Evet. Diyanet İlmihali'ne göre vakfe vaktinde Arafat'ta bulunan kişi uyuyor, baygın ya da abdestsiz olsa da vakfeyi yapmış olur.
Müzdelife vakfesi farz mı?
Hayır. Diyanet İlmihali'ne göre Müzdelife vakfesi haccın vaciplerindendir.
Kaynaklar
- İlmihal I – İman ve İbadetler, "Arafat Vakfesi" (s. 526–528) ve s. 533, 552 — Diyanet İşleri Başkanlığı (erişim: 10.10.2026)
- Hac Yolcusu Rehberi, s. 24–26, 55–56 — Diyanet İşleri Başkanlığı (erişim: 10.10.2026)
- Hac ve Umre ile İlgili Fetvalar, S.150, S.151 — Din İşleri Yüksek Kurulu (erişim: 10.10.2026)
- Âdetli olarak Arafat'a çıkan bir kadın, Arafat ve Müzdelife vakfelerinden sonra şeytan taşlayıp ihramdan çıkabilir mi? — Din İşleri Yüksek Kurulu (erişim: 10.10.2026)
- Şeytan taşlama günlerinde atılacak taşlar nereden toplanır? (Karar No 76) — Din İşleri Yüksek Kurulu (erişim: 10.10.2026)
- Cebelirahme — TDV İslâm Ansiklopedisi (erişim: 10.10.2026)